Қоршаған ортаны қорғау – баршаның парызы

Алматыда «Орталық Азиядағы климаттың өзгеруінің әсерін ескере отырып, төмен көміртекті дамуға арналған өңірлік ынтымақтастық» атты 2-ші халықаралық Орталық Азия форумы өтті.

Форумның мақсаты – төмен көміртекті саясат саласында тәжірибе және білім алмасу, үздік тәжірибелерді көрсету, климаттың өзгеруінің әсерін ескере отырып, өңірде көміртекті бейтараптықты одан әрі ілгерілету үшін міндеттер қоюда бірлескен іс-қимыл үшін серіктестік пен ынтымақтастықты жолға қою. Шараның алғашқы күнінде Орталық Азия елдерінде қа­был­данған саяси ұстаныммен танысу және талқылау бойынша пленарлық және секциялық отырыстар жоспарланды. Онда Орталық Азиядағы ауылшаруа­шылығы, орман шаруашылығы және бас­қа да жер пайдалану (AFOLU) сек­торындағы өңірлік ынты­мақтастық шеңберінде кли­маттың өзгеруінің әсерін ескере отырып, төмен көміртекті даму үшін қаржыландыруды күшейту және ынталандыруды құру мәселесі қозғалды. Ал екінші күнінде азаматтық сектор өкілдері мен мүдделі тараптар үшін халықаралық ұйым­дардың шетелдік тренерлер мен мамандардың қатысуымен семинарлар ұйымдастырылды. Орталық Азия елдерінде сарапшылар желісін қалыптастыру және қоғамдық әлеуетті арттыру мақсатында мемлекеттік бағдарламалар мен стратегияларды талқылау процестеріне толыққанды қатысу, сондай-ақ мемлекеттер үкіметтерінің шешімдер қабылдау деңгейіне сараптамалық ықпал ету тәсіл­дері талқыланды. Форумда пікір алмасу барысында қатысу­шылар Орталық Азияның үкімет­тері, азаматтық қоғамы және жеке ұйымдары климаттық тәуекелдерді ескере отырып, аймақтағы төмен көміртекті дамуға көшу кезінде өздерінің ұжымдық күш-жігерін қалай нығайта алатынын терең түсінуге, климаттың өзгеруіне байланысты мәселелерді бірлесіп шешу үшін үкіметтердің, жеке сектор ұйымдарының және азаматтық қоғамның көзқарастарының әртүрлілігін ескере отырып, аймақтық алмасуды жеңілдету жолдарын қарастыруға мүмкіндік алды.

Қазірдің өзінде Орталық Азиядағы климаттың өзгеруі экологияға теріс әсер етуде. Қоршаған орта, инфрақұры­лым және жалпы экономика климаттың өзгеруіне байланысты тікелей биофизикалық және сәйкесінше әлеуметтік-экономикалық тәуекелдерге тап болады. Климаттың өзге­руінің әсері су тапшылығы, био­әртүрліліктің жоғалуы, жердің деградациясы және табиғи ресурстарды тұрақсыз пайдалану сияқты бұрыннан бар қауіп­термен күшейе түсті. Бұл әсіресе ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және басқа да жерді пайдалану (AFOLU) секторына тікелей қатысты.

Климаттың өзгеруін азайту­дың жаһандық саясаты Орталық Азиядағы экономика мен қоғамға үлкен әсер етеді, өйткені негізгі сауда серіктестері (мысалы, ЕО, АҚШ және Қытай) энергия өндірісін, өнеркәсіпті, көлік пен тұрғын үйді декарбонизация­лау шараларын алға жылжытуда, сондай-ақ бастапқы ресурстар мен тауарларды тұтыну үлгілерін өзгертуде. Бұл Орталық Азияға әсер ету дәрежесі әр түрлі елдерде әрқалай болады. Алайда оның салдары барлық жерде сезілетін болады, өйткені іс жүзінде барлық негізгі секторларда ресурстарды тиімсіз пайдалану байқалады, бұл компаниялар мен жалпы экономика үшін жоғал­ған пайдаға ғана емес, сонымен қатар төмен көміртекті дамудың жаңа талаптарына сәйкес кел­меуіне байланысты жаһандық деңгейде бәсекеге қабілеттіліктің төмендеуіне әкелмек.

Осы климаттық қатерлер­ге және трансформациялық тәуекелдерге жауап ретінде Орталық Азия елдері Париж келісімі шеңберінде өз мақ­саттарына қол жеткізу бойынша міндеттемелер алады және климаттың өзгеруінің әсерін, оның салдарын жеңілдету талаптарын ескере отырып, өз эко­номикаларының даму жолдарын іздейді. Бейімделу шаралары мен парниктік газдар шығарындыларын азайту шаралары мен олардың бір-біріне күшейтетін немесе теріс әсер етуі арасындағы тығыз байланыстың дәлелі барған сайын артып келеді, бұл климаттық саясат­тың негізгі контексті ретінде климаттық әрекеттерді жоспар­лау кезінде экономиканың әртүрлі секторларындағы ық­тимал синергия мен мәмілеге келуді ескере отырып, тұрақты дамуды қарастыру қажеттілігін көрсетеді.

Орталық Азиядағы өңірлік ынтымақтастықтың артық­шылықтары мен қажеттілігі бар­ған сайын айқын бола түсуде. Трансшекаралық ынтымақтастық және табиғи ресурстарды басқа­рудың жүйелі тәсілдері (мысалы, су, биоалуантүрлілік, қорғалатын табиғи аумақтар немесе дренажды бассейндер), сондай-ақ климаттық әрекеттердегі ынты­мақтастық үлкен маңызға ие.

Орталық Азия аймағындағы климаттың өзгеруінің әсерінің күшеюі және алдағы тәуекелдер ортақ мақсаттарға жету үшін серіктестік пен ынтымақтастық аса қажет. Бизнес, билік және азаматтық сектор өкілдері арасында білім, тәжірибе және ең жақсы тәжірибелермен алмасу аймақтағы бірлескен іс-қимылдардың бастауы болатыны сөзсіз.

САЛТАНАТ ҚАЖЫКЕН