Қолжетімді технология: Баламалы энергия көздері

Қазақстан ең озық қолжетімді технологияларды (ЕҚТ) енгізуді электр станцияларын жалпы реконструкциялаумен байланыстыруы мүмкін. WECOOP-тің қоршаған ортаны қорғау және ЕО-ның экологиялық заңнамасы жөніндегі негізгі сарапшысы Владислав Бизек Нұр-Сұлтан қаласында «Халықаралық жасыл технологиялар және инвестициялық жобалар орталығы» КЕАҚ алаңында ұйымдастырылған «Жасыл» экономика және ЕҚТ қағидаттарына көшу мәселелері жөніндегі II халықаралық конференцияда сөйлеген сөзінде осындай ұсыныс жасады.

 

Іс-шара Қазақстан мен Ресейдің XVII аймақаралық ынтымақтастық форумы аясында онлайн және офлайн форматта өтті. WECOOP-тің қоршаған ортаны қорғау және ЕО-ның экологиялық заңнамасы жөніндегі негізгі сарапшысы В.Бизек­тің айтуынша, оның ұсынысы – ЕҚТ енгізу және ауаны ластаушы заттар шығарындыларын азайту үшін электр станцияларын қайта құру арқылы қол жеткізген және жалпы энергия тиімділігін арттырған ЕО-ға мүше кейбір елдердің тәжірибесіне негізделген.

Төмен көміртекті және жаңар­тылатын энергетикаға қайта бағ­дарлау бойынша әлемде атап өтілетін үрдіске қарамастан, Еуропа елдерінде көмір жағатын ірі жылу станциялары әлі де жұмыс істейді. Энергетикалық теңгерім құрылымындағы көмір үлесі бойынша топ-5 елге Германия, Польша, Чехия, Нидерланды, Ұлы­британия кіреді. Еуропаның ең ірі көмір генерацияларының қатарына Польшадағы Белхатов (5102 МВт) пен Козельнице (4016 МВт), сондай-ақ Германиядағы Нойрат (4200 МВт), Нидераусем (3400 МВт) және Яншвальде (3000 МВт) кіреді. Олардың барлығы ең озық қолжетімді технологияларды пайдаланудың арқасында экологиялық көрсеткіштердің айтарлықтай жақсаруына қол жет­кізді және бүгінде экологиялық таза газбен және жаңартылатын энергия көздерімен жұмыс істейтін «ұқсас» энергия объектілерімен табысты бәсекелесуде. Осылайша, ЕҚТ мен қайта құрудың арқасында ЕО-да шаң шығарындылары 84%-ға, күкірт диоксиді – 86%-ға, азот оксиді – 57%-ға, көміртегі диоксиді – шамамен 31%-ға азайды.

В.Бизек хабарлағандай, Германияда жаңадан салынған көмір электр станциялары – белгіленген қуаттылығы 750 МВт және инвестициясы 1,4 млрд евро Люнен (2013 жылы), сондай-ақ белгіленген қуаттылығы 1,1 ГВт, таза ПӘК 45% астам және инвестициясы 1,5 млрд  евро Даттелн 4 (2020 жылы) – ЕҚТ талаптарына толық сай келеді. Сонымен қатар, ол Чехияны мысал ретінде айтып өтті, мұнда 1993-1998 жылдар ішінде ЕҚТ енгізудің және энергия объектілерін жаңғыртудың бірінші кезеңі нәтижесінде SO2 мен шаң шығарындыларының 90%-ға, NOx-50%-ға төмендегені тіркелген. Инвестицияның жалпы көлемі 3,63 млрд долларды құрады, қабылданған шаралардың әсері барлық күткен нәтижеден асып түсті. Елдегі ең ірі инвестициялық жобалар 2012 жылы құны 1 млрд еуро болатын Тушимица II электр станциясын (4x200 МВт) жаңғыртуды аяқтау және 2017 жылы қуаттылығы 660 МВт, құны 1,4 млрд еуро болатын Ледвице электр станциясының жаңа блогын іске қосу болды.

Қазақстанда аса ірі энергия объ­ек­тілерінде ЕҚТ енгізу қайта құру және жаңғырту бағдарламасының бір бөлігі бола алады деп есептейді сарапшы. Бүгінгі таңда елімізде көптеген ірі өнеркәсіптік компаниялар осы мақсаттарға айтарлықтай ақша қаражатын инвестициялай отырып, ең озық қолжетімді технологияларды енгізу және өз өндірістерін жаңғырту жөніндегі бағдарламаларды іске асыруда. «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ техникалық даму басқармасының бастығы Дмитрий Макеевтың айтуынша, мысалы, Атырау МӨЗ-де және Шымкент МӨЗ-де ең заманауи каталитикалық крекинг кешендері салынды, оларды жобалау кезінде басынан бастап қоршаған ортаға теріс әсерді барынша азайтуға мүмкіндік беретін барлық қажетті ОҚТ салынды. Атап айтқанда, бұл кешендерде әлемдегі ең жақсы каталитикалық крекинг газдарын тазарту жүйелері енгізілген (BELCO). Сонымен қатар, кейбір қолданыстағы қондырғыларда айтарлықтай инвестицияларды қажет етпейтін, бірақ қажетсіз шыға­рын­дылар санын едәуір азайтуға мүм­кіндік беретін ЕҚТ енгізу жоспарлануда. Мұндай «шағын» ЕҚТ енгізу МӨЗ-де үнемі жүргізіліп тұрады  және қолданыстағы тиімділікті арттыру бағдарламаларында қарастырылған деді ол. Сондай-ақ Атырау облы­сындағы экологиялық жағдайды жақсарту мақсатында мемлекеттік басқару органдарының талабы бойынша АМӨЗ-де 2019 жылы «Tazalyq» табиғатты қорғау іс-шараларының жобасы қабылданды.

«Қазмырыш» ЖШС бас экологы Қазтай Такеев хабарлағандай, эко­логиялық көрсеткіштерді жақсарту бойынша осындай іс-шаралар «Қаз­мырыш» кәсіпорындарында да тір­келген. Мұнда ұйымдастырылмаған шығарындыларды үздіксіз бақылау ең ықтимал газ бөлінетін жерлерде өнеркәсіптік алаңда орналасқан күкірт диоксидіне газ талдағыштар арқылы жүзеге асырылады. Өскемен шекарасында «Қазмырыш» ЖШС қолдауымен өңірлік автоматтан­дырылған мониторинг жүйесі жұмыс істейді, оның деректері жалпыға бірдей қолжетімді. Ағынды суларды тазарту үшін дәстүрлі әктен басқа әртүрлі маркадағы флокулянттар: Zetag, Magnafloc, Flopam, UG (Ресей, Франция), табиғи жергілікті сорбенттер, сондай-ақ суды тазаратын жаңа құрал – «Квант Минерал» ЖШҚ ГЛИНТ синтезделген белсендірілген алюминосиликатты сорбенті қолданылады (Ресей). Бұрынғы Семей ядролық сынақ полигонының аумағында құра­мында күшала бар өнеркәсіптік қал­дықтарға арналған жаңа полигон салынды. Учаске елді мекендер мен су айдындарынан қашық орналасқан, полигонның карталары көп қабатты сүзгіге қарсы экранмен жабдықталған және экологиялық талаптарға толық сәйкес келеді. Мұның бәрі, сарапшы айтып өткендей, ЕҚТ қағидаларына сәйкес келеді және халықтың өмір сүру сапасын жақсартуға ықпал етеді.

 Салтанат ҚАЖЫКЕН